بستۀ ۱۴ ژوئن ۲۰۰۸ شش كشور
خاویر سولانا، هماهنگ کنندۀ سیاست خارجی اتحادیۀ اروپا به همراه نمایندگان پنج کشور چین، روسیه، فرانسه، انگلیس و آلمان در مورخ 25 خرداد ماه 1387 به تهران سفر کرد تا بستۀ جدید پیشنهادی شش کشور را تحویل ایران دهد.[2] سولانا، در این سفر با وزیر امور خارجه و دبیر شورایعالی امنیت دیدار نمود و نامۀ وزرای امور خارجه شش کشور را نیز به همراه بستۀ پیشنهادی، تحویل نمود. در این بستۀ سه صفحه ای، به محورهایی در حوزه های اقتصادی، هسته ای، سیاسی، انرژی، کشاورزی، محیط زیست، و غیره اشاره شده است. شش کشور در بستۀ خود تصریح کردند که انجام مذاکره در مورد این محورها و شروع مذاکرات اصلی، منوط به تعلیق غنی سازی از سوی ایران خواهد بود. از طرف دیگر، سولانا یک متن غیر رسمی[3] را نیز برای مرحله بندی انجام مذاکرات ارائه نمود. در این متن، مذاکرات به سه مرحلۀ گفتگوهای روشن گرایانه، پیش مذاکرات، و مذاکرات اصلی تقسیم شد که در مرحلۀ دوم انجام فریز و در مرحله سوم نیز انجام تعلیق ضروری محسوب گردید.
سولانا در دیدارهای خود بر عزم شش کشور بر انجام مذاکراتی جامع با ایران تأکید کرد، اما مشخص نکرد که چگونه با وجود تعیین پیش شرط این مذاکرات شکل خواهد گرفت. وی، از طرف دیگر اظهار داشت که در بسته های طرفین نکات اشتراک بسیاری وجود دارد که توجه به آنها به همراه اقدامات اعتمادساز می تواند زمینه ساز شروع مذاکرات باشد. مقامات ایرانی نیز با توجه به بستۀ پیشنهادی ایران، بر عزم دولت و ملت ایران بر مذاکراتی همه جانبه و فراگیر در مورد موضوعات مختلف بدون پیش شرط و به صورت عادلانه و منطقی و همچنینبر امکان پذیر شدن شروع مذاکرات با تکیه بر اشتراکات مفاد بسته های طرفین و نه افتراقات تأکید کردند.
با نگاهی به بسته های قبلی اروپا (5 اوت 2005 و 6 ژوئن 2006) به این نتیجه خواهیم رسید که بستۀ 14 ژوئن 2008 آنان از حیث موضوعات مورد اشاره و مشروط بودن انجام مذاکره، تفاوت چندانی با آنها ندارد. اما از طرف دیگر، با مطالعۀ دقیق بسته ایران مشخص خواهد شد که این بسته با جدیت تهیه شده و موضوعات مهم در حوزه های مختلف را پوشش می دهد. جمهوری اسلامی ایران در بسته خود هیچ امتیازی را طلب نکرده و مذاکره در مورد تمامی محورهای آن را منوط به تحقق شرطی نکرده است، بلکه تمامی ظرفیت های واقعی خود را برای کمک به حل و فصل معضلات و چالش های مهم منطقه ای و بین المللی به کار گرفته است.
به دنبال ديپلماسي بسته ها و پاسخ جمهوري اسلامي ايران به نامه وزراي امور خارجۀ شش كشور و سولانا، دكتر جليلي و سولانا مذاكرات خود را در 29 تیرماه 1387 (19 ژوئيه 2008) در ژنو آغاز كردند. در اين مذاكرات نمايندگان شش كشور چين، روسيه، آلمان، انگليس، فرانسه و آمريكا نيز حضور داشتند. از طرف آمريكا ويليام برنز، معاون سياسي وزارت امور خارجۀ اين كشور در مذاكرات شركت كرد. در طول مذاكرات هستهاي در 5 سال گذشته، اين اولين بار بود كه آمريكا در مذاكرات هستهاي حضور يافت. اين كشور رسماً اعلام كرده بود كه فقط درصورت تعليق فعاليتهاي غنيسازي اورانيوم توسط ايران، در مذاكرات حاضر خواهد شد. از اين رو، بسياري از رسانه هاي غربي اين اقدام آمريكا را نشانۀ عقب نشيني در برابر ايران تفسير كردند. جمهوری اسلامی ایران با رویکردی جدی و سازنده در این مذاکرات حاضر شد و حتی یک متن غیررسمی سه مرحله ای را در مورد مسیر پیش برد مذاکرات در این مذاکرات به سولانا ارائه نمود. دبیر شورایعالی امنیت ملی، مذاكرات را سازنده و رو به جلو توصيف كرد و گفت: "مهم اين است كه مذاكرات سازنده اي داشته باشيم كه در برگيرندۀ ديدگاهها و نگراني هاي مشترك باشد. مدل ايران مبتني بر 1+6 مي تواند راه گشاي حل مشكلات منطقه اي و جهاني باشد. اين مذاكرات ادامه مي يابد. نگاه ما به ادامۀ مذاكرات و ساختار و نحوه و شكل آن، نگاه اساسي است كه مي تواند در شكل قوي و محكم ادامه يابد. يك non paper از سوي شش كشور ارائه شده بود، يك non paper هم ما ارائه كرديم كه اين دو نقاط مشتركي دارند كه البته برخي تفاوت ديدگاهها هم وجود دارد. قرار شد در ادامۀ گفتگوها دربارۀ نقاط مشترك و متفاوت بيشتر با هم گفتگو كنيم. ما در مذاكرات با رويكرد مثبت وارد شديم. ما معتقديم براي نگراني هاي مشترك بايد همكاري هاي مشترك براساس تعهدات دسته جمعي داشته باشيم".
جمهوری اسلامی ایران گام مثبت و سازنده بعدی خود را در 15 مرداد ماه 1387 (5/8/2008) با ارسال نامۀ دبیر شورایعالی امنیت ملی به خاویر سولانا درخصوص پاسخ ایران به پیشنهادات شش کشور اتخاذ نمود. در این نامه که از طریق نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در بروکسل تحویل دفتر سولانا گردید، آمده است: "ایران آمادگی دارد تا پاسخ روشن خود به پیشنهاد ارائه شده را همراه با دریافت پاسخ روشن دربارۀ سؤال ها و ابهامات ایران در اولین فرصت ارائه نماید. بدون شک، این شفاف سازی می تواند مسیر مذاکرات را بدون ابهام و با افقی روشن و بدون فوت وقت باز نموده و زمینه را برای پیشرفت در مسیر همکاری ها هموار نماید. درصورتی که این آمادگی در طرف مقابل وجود داشته باشد، می توان مرحلۀ دوم مذاکرات را در اولین فرصت آغاز نمود".
[1] اين مطلب از اين منبع اخذ شده است: برنامه هسته اي ايران: واقعيت هاي اساسي، كاظم غريب آبادي، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1387.
[2]- نه روز قبل از ارائۀ بسته جدید شش کشور، رویداد مهمی اتفاق افتاد. پارلمان اروپا با تصویب قطعنامه ای در 16 خرداد ماه 1387 (5/6/2008) که در مورد گزارش سال 2006 سیاست خارجی و امنیتی مشترک صادر شد، به موضوع هسته ای ایران نیز اشاره و اذعان داشت: از همۀ اعضای شورای امنیت می خواهد موضوع هسته ای ایران را به آژانس بین المللی انرژی اتمی برگردانند و مذاکرات بدون پیش شرط را آغاز کنند.
[3] - non paper