چرا انرژی هستهای
طي سه دهۀ گذشته با توجه به روند رو به رشد توسعۀ اجتماعي و اقتصادي در ايران، استراتژي بهرهبرداري از منابع فسيلي از دو عامل محدودكننده متأثر شده است: از يك طرف، ارتقای سطح زندگي و برنامههاي بهبود شاخصهاي اقتصادي نيازمند تأمين روند تقاضاي صعودي انرژي در تمامی بخشهاي خانگي و صنعتي داخلي ميباشد و از طرف ديگر، اقتصاد ملي وابسته به درآمدهاي نفتي است كه رهائي از اين دو عامل متضاد موجب ايجاد يك استراتژي درازمدت و تجديدنظر در روند استفادۀ بيرويه از منابع فسيلي شده است.
چند کشور معدود ادعا می کنند که ایران به دلیل دارا بودن ذخائر غنی نفت و گاز نیازی به بهره برداری از انرژی هسته ای ندارد و از اینرو استدلال می کنند که هدف ایران از پیگیری فناوری هسته ای، تولید سلاح هسته ای است. با توجه به دلائل و ملاحظات ذيل اثبات خواهیم کرد که این ادعاها بی اساس بوده و فاقد محتوا می باشند و جمهوري اسلامي ايران نميتواند صرفاً به خاطر داشتن منابع عظيم نفت و گاز، صرفاً متكي به تامين انرژي خود از ميان سوختهاي فسيلي باشد:
- سابقۀ فعالیت های هسته ای ایران به دوران قبل از انقلاب اسلامی برمی گردد. همان گونه که در فصل دوم به تفصیل بررسی شد، در این دوران موافقتنامه های متعددی در زمینۀ همکاری های هسته ای در حوزه های مختلف بین ایران و کشورهای غربی منعقد گردید.
- اين منابع محدود بوده و متعلق به نسلهاي آتي كشور نيز ميباشد، لذا استفادۀ بيرويه از آنها مجاز نيست.
- استفاده از اين منابع در صنايع تبديلي نظير پتروشيمي، به مراتب ارزش بيشتري به دنبال دارد.
- نیازهای فعلی ایران به الکتریسیته بسیار بیشتر از حد پیش بینی شده می باشد. ایران با رشد سالانه 6 تا 8 درصد تقاضا برای الکتریسیته و افزایش جمعیتی که تا سال 2025 به 100 میلیون نفر می رسد، نمی تواند صرفاً بر منابع نفت و گاز خود برای تولید الکتریسیته اتکاء نماید.
- مصرف منابع فسیلی در داخل به عنوان سوخت، به شدت ارز حاصل از صادرات نفت خام و گاز طبيعي را تحتالشعاع خود قرار داده است. در صورت ادامۀ روند مصرف انرژي به صورت فعلي، تا چند دهۀ ديگر ايران به عنوان يكي از واردكنندگان نفت خام و برخي فرآوردههاي مرتبط با آن درخواهد آمد.
- دولت، يارانههاي پنهان زيادي بابت مصرف سوخت در داخل كشور ميپردازد كه هزينههاي توليد و توزيع اين فرآوردههاي سوختي نيز تأمين نميگردد.
- بالا بودن شدت انرژي در ايران، روند افزايش جمعيت و بالا رفتن تقاضا براي انرژي الكتريكي در بخش هاي مختلف، ضرورت منطقي كردن قيمت هاي انرژي و كاهش يارانه هاي پنهان و تعديل هزينه هاي فرصت سوخت هاي فسيلي را بيشتر آشكار خواهد كرد و در نتيجه، از نظر اقتصادي استفاده از منابع غير فسيلي به ويژه انرژي هستهاي براي تأمين نيرو توجيه بيشتري پيدا خواهد كرد.
- مخالفان برنامۀ هسته ای ایران استدلال می کنند که از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست که ایران الکتریسیته خود را از طریق انرژی هسته ای تأمین نماید و لذا باید از منابع فسیلی استفاده کند. بر طبق تحقیقات انجام شده باید گفت که هزینۀ تولید برق هسته ای و برق از طریق سوخت های فسیلی قابل مقایسه هستند، صرف نظر از این که سوخت های فسیلی آلودگی های محیط زیستی نیز ایجاد می کنند.
- سؤال اصلی اینست که چرا ایران باید منابع نفت و گاز خود را به صورت بی رویه مصرف نماید، در حالی که می تواند مانند آمریکا و روسیه که از بزرگ ترین تولیدکنندگان سوخت های فسیلی هستند از منابع تجدیدپذیر استفاده نماید.
- كشورها تا حدود زيادي ملزم به اجراء و اعمال قوانين زيست محيطي در جهت بقاي كرۀ زمين و محيط زيست آن ميباشند.
باید توجه داشت که نفت به عنوان منبع انرژي و سرچشمۀ هزاران كالاي ديگر، داراي منابع محدودي در سطح جهان است. از اينرو، محور برنامهريزي اقتصادي كشورهاي توسعه يافته، استفادۀ بهينه از نفت خام از جمله ذخيرهسازي براي شرایط ضروری به عنوان منبع اصلي مشتقات غيرسوختي و غيرقابل جايگزين از آن و روآوردن به ساير منابع انرژي بهويژه انرژي هستهاي است. در جهان آينده، قدرت اقتصادي متعلق به بازيگراني خواهد بود كه منابع و سرچشههاي انرژي را در اختایر داشته باشند.
با برآوردهاي بهعمل آمده و در صورت ادامۀ روند كنوني مصرف انرژي، تا 15 سال ديگر ايران از جرگۀ كشورهاي صادر كنندۀ نفت خام خارج شده و تمام توليد نفت خام كشور صرف مصرف داخلي خواهد شد. از اينرو، برنامه ريزي در جهت متنوع نمودن سيستم عرضۀ انرژي در بلندمدت به عنوان يكي از سياستهاي راهبردي بخش انرژي جمهوری اسلامی ایران قلمداد گرديده و با توجه به كارآيي بهينۀ فناوري هستهاي، گسترش بهرهبرداري از اين فناوري يكي از الزامات محسوب مي گردد. در چنين شرايطي، دسترسي به انرژي هستهاي "نياز امروز و ضرورت اجتنابناپذير فردا"، است.
مجموعه دلائل مذكور، اتكای سيستم عرضۀ انرژي در ایران به سوختهاي فسيلي را غيرمنطقي ساخته و استفاده از فناوری هاي جديد از جمله فناوری هستهاي را در مقام مقايسه با سوختهاي فسيلي، رقابتي ميسازد. ذكر اين نكته نيز ضروري است كه يكي از اصلي ترين مباحثي كه در اقتصاد انرژي مطرح مي شود موضوع تركيب انرژي است كه بر اساس آن هيچ كشوري سعي نمي كند از لحاظ استراتژيك انرژي مورد نياز خود را فقط از يك منبع تأمين كند، حتي اگر در آن كشور به فراواني يافت شود.
[1]اين مطلب از اين منبع اخذ شده است: برنامه هسته اي ايران: واقعيت هاي اساسي، كاظم غريب آبادي، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1387.